عبور از آخرین خاکریز - 17

دکتر احمد عبدالرحمن

09 خرداد 1405

با نزدیک شدن غروب آفتاب، خانقین همانند شهر اشباح به نظر می‌رسید. درهای تمامی منازل انبارها،‌ اماکن و دوایر بسته بود و هیچ عابری و یا اتوموبیلی در خیابان‌ها به چشم نمی‌خورد و تنها مأمورین پلیس، جیش‌الشعبی، برخی از کادرهای پزشکی، نیروهای ارتشی و گارد مرزی که عهده‌دار حفظ امنیت بودند، در صحنه حضور داشتند.

لحظاتی بعد از غروب آفتاب روی بام قلعه ایستاده و ناظر فرود آمدن خمپاره‌های سنگین  در این نقطه و آن نقطه بودم. برخی از خمپاره‌ها به سمت غرب یعنی طرف ما پرتاب می‌شد و برخی دیگر بر روی ساختمان‌های پادگان خانقین واقع در 5 کیلومتری طرف مقابل ما فرود می‌آمد ولی شکر خدا که نزدیک‌تر از آن اصابت نمی‌کرد. با وجود اینکه قدری متشنج بودم و زیادتر از حد معمول روزانه سیگار می‌کشیدم ولی هرگز وحشتی نداشتم.

منظره فرود خمپاره‌ها و تصاعد دودها را جز در فیلم‌های سینمایی جایی ندیده بودم ولی اینک به طور عینی مشاهده می‌کردم. هنگامی که در اوت 1979 یونیفورم نظامی را به تن کردم لحظه‌های پرهیجانی را از ذهن گذرانده بودم. آرزویم این بود که فرصت شرکت در جنگ برایم فراهم گردد. این تصور برای بسیاری تصوری احمقانه به نظر می‌رسید ولی من از صمیم قلب آرزو می‌کردم که در جنگ با «اسرائیل» که طبعاً کار پسندیده‌ای است، شرکت نمایم. جنگ با اسرائیل جهاد محسوب می‌شود. در این زمینه پیامبر اکرم(ص) می‌فرماید: «هر آن کس که بدون جهاد در راه خدا از این دنیا برود و یا امر جهاد را در حد لفظ در نظر گیرد همچون مردگان عهد جاهلیت محسوب می‌گردد.»

به هر حال آخرین گلوله خمپاره در حدود ساعت 30/7 دقیقه بعدازظهر فرود آمد و پس از آن آرامشی نسبی حکمفرما شد، البته آرامشی قبل از طوفان، و این، تا آنجایی که اطلاع دارم، جزئیات کامل حادثه‌ای است که در روز پنجشنبه چهار سپتامبر 1980 رخ داد.

پرهیز از نتیجه‌گیری شتابزده

صدام بعدها در تمامی گفتارها و سخنرانی‌هایش پیرامون علل شروع جنگ، درگیری‌های پراکنده و تبادل آتش بین طرفین را به حساب جنگی تمام عیار گذشت ولی مساله به این سادگی‌ها نیست. هدف قرار گرفتن یک شهر مرزی، یک بخش از درگیری‌هایی است که احتمال وقوع آن در مناطق متعددی ممکن است،‌ حتی خود عراق با کشورهای کویت و سعودی دچار درگیری‌های مرزی شد بی‌آنکه روزی به جنگ تمام عیار منتهی گردد. مسلماً پاسخ طبیعی زیر آتش قرار دادن شهر مرزی عراق هدف قرار گرفتن متقابل شهر مرزی ایران است. اصولاً حوادثی که در فاصله 4 الی 22 سپتامبر رخ داد خارج از چهارچوب برخوردهای مرزی نبوده و جنگی محسوب نمی‌شد. حتی اطلاعیه‌هایی که در آن فاصله از طریق رسانه‌های تبلیغاتی پخش می‌شد از سوی سخنگوی رسمی وزارت کشور و یا دفاع انتشار می‌یافت و تنها در روز 22 سپتامبر اولین اطلاعیه نظامی منتشر گردید و این ثابت می‌کند که اصلاً جنگی در کار نبود. از طرف دیگر رسانه‌های تبلیغاتی بین‌المللی هر چند وقت یک بار به این درگیری‌های مرزی اشاره می‌کردند ولی شیوه انعکاس اخبار و گزارش‌ها در روز 22 سپتامبر رنگ تازه‌ای به خود گرفت و رسانه‌های تبلیغاتی ضمن پرداختن به «جنگ بین عراق و ایران» تحلیل‌ها و تفسیرهای سیاسی متعددی در این زمینه ارائه کردند.