شش پرسشی که پیش از ضبط مصاحبه باید از خود بپرسید

مقاله ایرن جسی با عنوان «مدیریت خطر در کارهای میدانی تاریخ شفاهی» در تازه‌ترین شماره مجله تاریخ شفاهی، توصیه‌هایی در زمینه کاهش خطرپذیری و ارتقا امنیت در بر دارد. کل مقاله ارزش خواندن دارد، اما ما از جسی خواستیم برای وبلاگ ما فهرستی از مهم‌ترین سؤالات تاریخ شفاهی برای مورّخین تهیه کند تا در مورد ارزیابی و کاهش خطرات مورد توجه قرار گیرند.

نسبت عکس و تاریخ شفاهی

برخی مصاحبه‌گران تلاش می‌کنند علاوه بر تصویر راوی، از محل مصاحبه و برخی ویژگی‌های محیطی مرتبط با راوی تصاویری را ثبت کنند تا در صورت ضرورت بتوان در تحلیل مصاحبه و اظهارات راوی و فهم تعلقات او استفاده کرد.

منتشر شد

شیوه‌نامه تخصصی و کاربردی تاریخ شفاهی دفاع مقدس

همچنان که از فهرست کتاب برمی‌آید و صفحه پایانی آن هم یادآور می‌شود، این اثر با استفاده از تعدادی از منابع و مأخذ مربوط به تاریخ شفاهی، به شیوه‌نامه‌ای کاربردی و فوری برای تولید متن‌های تاریخ شفاهی دفاع مقدس تبدیل شده است.

مصاحبه بسته و مصاحبه باز

مصاحبه منظم برای جمع‌آوری اطلاعات کمّی، قابل مقایسه و سطحی از آزمودنی‌ها استفاده می‌شود، در حالی که مصاحبه آزاد ابزار جمع‌آوری اطلاعات عمیق، کیفی و از تمام جنبه‌های موضوع مورد مصاحبه با استفاده از روشی انعطاف‌پذیر و غیررسمی است.

مصاحبه تاریخ شفاهی و ضرورت‌ها – 30 (پایانی)

آرشیو مصاحبه

آخرین مرحله در فرآیند مصاحبه تاریخ شفاهی «آرشیو» و یا «بایگانی» متن و فایل‌های صوتی، تصویری و ضمائم مصاحبه است. هدف از این کار حفظ و نگهداری مصاحبه و آسان‌سازی بهره‌برداری از آن در کوتاه‌ترین زمان است. این امر نیاز به یک برنامه دقیق و کاربردی و با صرفه اقتصادی دارد که ذیل یک روش مشخص باید اجرا شود.

مصاحبه تاریخ شفاهی و ضرورت‌ها - 29

کنترل متن پیاده‌شده

یکی از آخرین مراحل مصاحبه، کنترل و تطبیق فایل صوتی و تصویری با متن پیاده‌شده است. این مرحله باید با نهایت دقت و توجه انجام شود. زیرا بسیاری از بهره‌برداران، به دلایل مختلف به فایل اصلی مراجعه نکرده و به مطالعه‌ متن پیاده شده و استفاده از آن اکتفا می‌کنند. به همین دلیل متن مورد بحث باید از دقت و درستی کامل برخوردار باشد.

مصاحبه تاریخ شفاهی و ضرورت‌ها-28

پیاده‌سازی فایل صوتی

پس از پایان مصاحبه، باید برای پیاده‌سازی فایل صوتی و تبدیل آن به متن مکتوب اقدام نمود. منظور از این کار نه تدوین نهایی متن که صرفاً تبدیلِ اولیه صدا به متن و تهیه یک متن خام است تا آرشیو و بهره‌برداری از مصاحبه را آسان کند.

مصاحبه تاریخ شفاهی و ضرورت‌ها - 27

پرسش تکمیلی

با پایان یافتن مصاحبه، محققِ تاریخ شفاهی موظف است به بررسی متن مصاحبه پرداخته و نسبت به شناسایی ابهامات و نقاط ضعف آن اقدام نماید. در این مرحله با طرح و ثبت پرسش‌های جدید، برای مصاحبه تکمیلی آماده می‌شود. بدیهی است مصاحبه تکمیلی همان‌گونه که از نام آن هویداست، نه یک مصاحبه مستقل، بلکه مرحله‌ای در تکمیل مصاحبه اصلی است.

مصاحبه تاریخ شفاهی و ضرورت‌ها _ 26

گزارش مصاحبه

پس از پایان کار، باید گزارشی از وضعیت مصاحبه و چگونگی انجام آن از زمان شکل‌گیری ایده تا شناسایی راوی و تماس با او تا اجرای مصاحبه تهیه و در سوابق طرح، نگهداری کرد و یا به سازمان متبوع ارائه نمود. این گزارش که باید به وسیله مصاحبه‌گر تهیه شود، از آن جهت اهمیت دارد که سازمان حامی و بهره‌برداران را در جریان روند مصاحبه و شرایط آن قرار می‌دهد. همچنین این متن به محقق تاریخ شفاهی نیز کمک می‌کند تا بعدها چگونگی انجام مصاحبه و وضعیت آن را به یاد آورده و شناخت روشنی از آن داشته باشد.

مصاحبه تاریخ شفاهی و ضرورت‌ها _ 25

پایان مصاحبه

مصاحبه تاریخ شفاهی هم مانند هر فعالیت دیگری، پایانی دارد. بالطبع چگونگی پایان دادن به مصاحبه نیز مانند شروع آن از اهمیت زیادی برخوردار است. شاید این تشبیه اغراق‌آمیز نباشد اگر بگوییم همان‌گونه که یک هنرمند اهل موسیقی تلاش می‌کند اثر خود را با ریتمی آرام آغاز کرده و به تدریج آن را به اوج رساند و در پایان نیز با ریتمی آرام فرود آمده و کار خود را پایان دهد، در مصاحبه تاریخ شفاهی هم باید آغاز و انجام آن از روندی آرام و طبیعی برخوردار باشد تا مصاحبه از چارچوب طبیعی خود خارج نشده و راوی نیز در بیان خاطرات دچار مشکل نشود.
3
...
 

ستاره‌های شلمچه-3

بچه‌ها بلافاصله در کانالی که نزدیک جاده بود سنگر گرفتند. هواپیماها دست‌بردار نبودند و هر بار که به آسمان نگاه می‌کردیم چند فروند از آنها را بالای سرمان می‌دیدیم. ناگهان بوی سیر در هوا پخش شد و بچه‌ها فریاد زدند: «گاز... گاز!»