روایت جاسم غضبان‌پور از اولین روز جنگ در خرمشهر

گفت‌وگو و تنظیم: مریم اسدی جعفری

در آستانه چهل و ششمین سالروز آغاز جنگ تحمیلی عراق علیه ایران، قصد داشتیم سراغ یکی از عکاسان دوران دفاع مقدس برویم و روایتی متفاوت از اولین روزهای درگیری در جنوب کشور را ثبت کنیم. چه کسی بهتر از عکاسان جنوبی! هنرمندان جنوبی که ناخواسته، درگیر تجربه‌هایی تلخ و سخت در نوجوانی شدند و عکاسی و رزمندگی را با هم آموختند. متن پیشِ رو، روایت «جاسم غضبان‌پور» یکی از عکاسان ایران، از روزهای نخست تجاوز عراق به خاک ایران و تصرف خرمشهر است.

خاطرات علی فدایی

علی فدایی، رزمنده سال‌های دفاع مقدس، مهمان دویست‌وهشتادونهمین برنامه شب خاطره (اسفند 1396) بود. او درباره هدایای مردمی جبهه خاطره گفت. فدایی گفت: «حدود 20 روز بود به جبهه رفته بودیم و تازه جاگیر شده بودیم. ساعت 9 صبح مشغول فوتبال بودیم. یک‌دفعه دیدیم پایگاه خلوت شد. نگاه کردیم دیدیم بچه‌ها مقابل اتاق تدارکات جمع شدند.

نسبت تاریخ شفاهی و زندگینامه‌نویسی

حمید قزوینی

زندگینامه‌نویسی و بازخوانی زیست و زمانۀ افراد سرشناس همواره مورد توجه پژوهشگران و علاقه‌مندان به تاریخ و فرهنگ بوده است. زندگینامه‌ها علاوه بر جنبه‌های فرهنگی و تاریخی به تناسب سابقۀ کاری شخصیت مورد اشاره، حامل اطلاعات و معلوماتی در همان رشته‌ هم هستند. اینکه زندگینامه‌ها چگونه نوشته می‌شوند و برای نگارش آن‌ها از چه داده‌هایی استفاده می‌شود، محل دقت و تأمل است.

عبور از آخرین خاکریز – 33

اما در رابطه با ـ به اصطلاح ـ «ائمه جماعت» در پادگان‌ها بهتر است بگویم آنها فقط مسئول اقامه نماز، ایراد موعظه و اقامه نماز بر مردگان هستند و بسیاری از آنها خودشان به توجیه اخلاقی نیاز دارند! بنابراین تنها عامل بازدارندۀ افراد در ارتش عراق فقط به تربیت خانوادگی یک نظامی بستگی دارد.

نظریه‌هایی درباره تاریخ شفاهی به روایت هوش مصنوعی

نظریه هفتم: دوگانگی تکاملیِ سند و روایت

اسناد و تاریخ شفاهی نه رقیب یکدیگر، بلکه «دوگانگی تکاملی»ای هستند که در هر مرحله از پژوهش نقشی متفاوت و مکمل ایفا می‌کنند: در آغاز، اسناد «اسکلت» واقعه را می‌سازند و به مصاحبه‌گر اشراف می‌بخشند؛ حین مصاحبه، «محرک حافظه» راوی عمل کرده و از کلی‌گویی و خطاهای زمانی جلوگیری می‌کنند.

پاسخ کارشناسان به سؤالات تاریخ شفاهی

100 سؤال/48

وظیفه پژوهشگر در قبالِ اطلاعات محرمانۀ (امنیتی – سیاسی) راوی چیست؟

اطلاعات محرمانه بخش مهمی از تاریخ شفاهی است که ممکن است خواسته یا ناخواسته از سوی راویان بیان شود. گاهی راوی پس از پایان مصاحبه، مطالبی را صرفاً در اختیار مصاحبه‌کننده و بدون ضبط و ثبت مطرح می‌کند و گاهی این اطلاعات در جریان مصاحبه ضبط می‌شوند. در هر دو حالت، مصاحبه‌کننده موظف به رعایت امانتداری و حفظ اسرار راوی است.

خاطرات داوود مولایی

داوود مولایی، رزمنده سال‌های دفاع مقدس، مهمان دویست‌وهشتادونهمین برنامه شب خاطره (اسفند 1396) بود. او درباره اعزام به منطقه کردستان همراه دو هم‌کلاسی خود خاطره گفت. مولایی گفت: «وقتی برادرم شهید شد، به خانه‌مان آمدند و گفتند حسن زخمی شده و بروید بیمارستان او را ببینید. آقای قربانی آمد به من گفت حسن شهید شده است، برو عکس‌هایش را بیاور.

تهیه گزارش برای صدا و سیمای خراسان

خاطره‌ای از ستوان‌یکم محمد محتشمی‌پور

یکی از اقدامات ما در واحد عقیدتی سیاسی لشکر 77 خراسان، تهیه گزارش و مصاحبه‌های صوتی و تصویری برای پخش از تلویزیون بود. به واحدهای مختلف لشکر می‌رفتیم و با رزمندگان مصاحبه می‌کردیم. اما چون دستگاه فیلمبرداری در آن سال‌ها نیاز به برق مستقیم داشت، نمی‌توانستیم آن را میان رزمندگان در خطوط مقدم جبهه ببریم.

عبور از آخرین خاکریز – 32

دکتر احمد عبدالرحمن

جالب اینجاست که این سربازان در توجیه عمل خود می‌گفتند: «احتمال دارد اموالی زیر این چوب‌ها مخفی شده باشد». واقعاً چه عذر بدتر از گناهی! حتی پرسنل همین واحدهای نظامی، از چوب، آهن و مصالح ساختمانی سرقت‌شده از منازل متروکه، برای ساختن سنگرها و قرارگاه‌ها استفاده کردند. حال که نیروهای عراقی با شهرهای خودشان چنین معامله‌ای می‌کنند این تصور پیش می‌آید که با شهرهای اشغالی ایران چه رفتاری خواهند داشت؟

گزارش حاصل از یک طرح تاریخ شفاهی

روایت خدام از آیین مذهبی حرم مطهر امام رضا(ع)

از سنت تا تجربه زیسته

غلامرضا آذری خاکستر

سابقه طولانی برگزاری آیین مذهبی در حرم مطهر امام رضا(ع) موجب شده است از طریق تاریخ شفاهی، ثبت زندگی‌نامه و خاطرات خدام حرم مطهر، پیشینه و چگونگی برگزاری آیین مذهبی در حرم را بررسی کنیم. هرچند به گواهی اسناد تاریخی، حضور خدمه در حرم و برگزاری آیین، سابقه‌ای طولانی دارد...