عبور از آخرین خاکریز - 10

دکتر احمد عبدالرحمن

22 فروردین 1405

طبل‌های جنگ به صدا درمی‌آید

با تیره‌تر شدن روابط عراق و ایران، اوضاع مناطق مرزی بحرانی‌تر می‌شد. رسانه‌های تبلیغاتی دو طرف جنگ سرد شدیدی را علیه یکدیگر شروع کردند. به هر مناسبت جلسات توهین‌آمیز شعرخوانی در عراق برپا می‌کردند و ترتیب‌دهندگان این جلسات، نظام اسلامی ایران را مجوس و شخص امام خمینی ^(ره) را که از سلالۀ رسول‌الله است به این بهانه که ماء را آب تلفظ می‌کند، به تمسخر می‌گرفتند؛ در عوض تا آنجا که می‌توانستند از صدام تعریف و تمجید می‌کردند و او را در مقام صحابه و خلفای راشدین قرار می‌دادند.

در شرایطی که در مناطق مرزی به فصل گرما نزدیک می‌شدیم و تابستان گرمی را پیش‌بینی می‌کردیم، اما هیچ یک وقوع جنگی گسترده بین دو کشور را تصور نمی‌کردیم. اتفاقاتی که در مرزها رخ می‌داد از درگیری‌های مرزی پراکنده که در صورت وجود حسن‌نیت به سادگی مهار می‌شد، تجاوز نمی‌کرد. ولی سیر حوادث نشان می‌داد که عراقی‌ها حداقل در دل چنین نیتی ندارند.

شاید برخی ایران را مسئول تشدید بحران بدانند، ولی جنگ سرد را به شیوه‌ای مسالمت‌آمیز هم می‌توان خاتمه داد. دلایل متعددی نشان می‌دهد که ایران طرح شروع جنگ شدید را پی‌ریزی نکرده بود و حتی در آن موقع توانایی شرکت در چنین جنگی را نداشت. اکثر ناظران و کارشناسان نظامی جهان با این برداشت به طور کامل موافقند. این برداشت صدام را تشویق کرد تا با استفاده از این امتیاز برای شروع جنگ خانمان‌سوز پیش‌دستی کند.

در می ۱۹۸۰، اولین آتش‌بار سنگین توپخانه به سوی مرزها به حرکت درآمد. اما قبل از این تاریخ و بر اساس توافقنامۀ الجزایر، هیچ‌گونه نیرو و تجهیزاتی جز نیروهای مرزی تابع وزارت کشور و یا ژاندارمری ایران در مناطق مرزی استقرار نیافته بود. این نیروها به طور معمول سلاح یا آتش‌بار سنگین در اختیار نداشتند، بلکه فقط به خمپاره‌اندازها و دیگر سلاح‌های سبک و میان‌برد مجهز بودند. به همین جهت، می‌توان به حرکت درآمدن آتش‌بارهای سنگین توپخانه به سوی مرزها را سوءنیتی دانست که ارتش عراق در عین ارتکاب به آن متوجه نیت سوء فرماندهان خودفروختۀ ارتش بعث نشد، ارتشی که به طور معمول از مسائل و جریانات اطراف خود بی‌اطلاع بود.

در همان روزها، یک رشته مانور نظامی توسط یگان‌هایی از لشکر سه زرهی و چهار پیاده و شاید یگان‌های دیگر به اجرا درآمد و هدف از انجام این مانور کسب تجربه و مهارت در عملیات عبور از رودخانه‌ها و موانع آبی بود. دو رشته از این مانورها در استان‌های انبار و موصل به اجرا درآمد، صحنۀ نبردها در منطقۀ اهواز، یعنی محور اصلی درگیری در طول جنگ، مملو از این رودخانه‌ها و موانع است.

هم‌چنین از تمامی یگان‌های نظامی خواسته شد تا کلیۀ نواقصشان را از حیث مهمات، تجهیزات و نفرات برطرف سازند. همین طور برخی از دوره‌های احتیاط که مدتی قبل مرخص شده بودند، دوباره به خدمت نظام فراخوانده شدند. این نقل و انتقال‌ها به طور مخفیانه صورت می‌گرفت و کسی جز پرسنل نیروهای مسلح از آن‌ها اطلاعی نداشت. با این همه ما امیدوار بودیم که این تحریکات زودگذر باشد.