تاریخ خاندانی؛ میراثی برای نسل‌های آینده

اهمیت ثبت تاریخ خاندانی و نقش خاطرات شفاهی در حفظ هویت نسل‌ها

غلامرضا آذری خاکستر

از گذشته‌های دور تاکنون، خاطرات به‌ عنوان بخش مهمی از حافظه فرهنگی و اجتماعی جوامع شناخته می‌شوند. اهمیت این موضوع سبب شده است مراکز مختلفی در سراسر جهان، از طریق مصاحبه‌های هدفمند، اقدام به ثبت و ضبط خاطرات رجال، شخصیت‌ها و حتی سایر افراد عادی جامعه کنند.

روایت و «جنگ روایت‌ها» در عصر استقامت و جنگ‌های تحمیلی

حسن بهشتی‌پور

جنگ فقط در میدان نبرد رخ نمی‌دهد؛ بخشی از جنگ در عرصه معنا، حافظه و روایت ادامه پیدا می‌کند. هر جنگ، در کنار رخدادهای نظامی و انسانی، روایت‌هایی درباره علت شکل‌گیری آن، نقش کنشگران، مفهوم پیروزی و شکست، فداکاری و رنج و سرانجام آینده جامعه پدید می‌آورد. این روایت‌ها بعدها بر چگونگی فهم گذشته، شکل‌گیری هویت جمعی و حتی ارزیابی تصمیم‌های سیاسی اثر می‌گذارند.

نسبت تاریخ شفاهی و زندگینامه‌نویسی

حمید قزوینی

زندگینامه‌نویسی و بازخوانی زیست و زمانۀ افراد سرشناس همواره مورد توجه پژوهشگران و علاقه‌مندان به تاریخ و فرهنگ بوده است. زندگینامه‌ها علاوه بر جنبه‌های فرهنگی و تاریخی به تناسب سابقۀ کاری شخصیت مورد اشاره، حامل اطلاعات و معلوماتی در همان رشته‌ هم هستند. اینکه زندگینامه‌ها چگونه نوشته می‌شوند و برای نگارش آن‌ها از چه داده‌هایی استفاده می‌شود، محل دقت و تأمل است.

نقدی بر سؤال 41 تاریخ شفاهی

حسن بهشتی‌پور

سایت تاریخ شفاهی، مطابق روال هر هفته، سؤال شمارۀ ۴۱ تاریخ شفاهی را برای کارشناسان این حوزه ارسال کرد و از آنان خواست پاسخ خود را در ۱۰۰ کلمه ارائه دهند. در این میان، آقای حسن بهشتی‌پور، از فعالان و صاحب‌نظران تاریخ شفاهی، به سؤال مذکور اشکالی وارد دانستند. یادداشت پیشِ رو، شرح ایراد و نگاه انتقادی این کارشناس به پرسش هفتۀ اخیر است.

به جای بهاریه

بهار در سایه جنگ

محیا حافظی

در سال‌های گذشته، نوشتن بهاریه برای آغاز سال نو بیشتر با امید، تجدید حیات طبیعت و نو شدن روزگار همراه بود. بهار همواره یادآور بازگشت زندگی و آرامش پس از سرمای زمستان بود. اما امسال، در واپسین روزهای اسفند، حال و هوای دیگری بر سرزمین ما سایه انداخته است.

در مسیری که او راهنما بود

مردی که به خاطره‌نگاری و انتشار خاطرات دوران مبارزات انقلاب اسلامی و دفاع مقدس به عنوان ضرورتی تاریخی و رسالتی دینی و ملی می‌نگریست، دوستدارانش را با خاطرات شیرینی که از او دارند، ترک گفت و در سفری عرفانی و ابدی به دیدار معبود شتافت.

مقایسه تاریخ شفاهی رسمی (نهادها) با تاریخ شفاهی غیررسمی (مردمی، شخصی)

محمدمهدی بهداروند

تاریخ شفاهی به عنوان روشی بی‌واسطه و انسانی برای ثبت وقایع و تجربه‌های تاریخی، طی چند دهه اخیر اهمیت فزاینده‌ای یافته است. این روش به پژوهشگران امکان می‌دهد صدای کسانی شنیده شود که در تاریخ رسمی کمتر جای داشته‌اند یا روایت‌هایشان نادیده گرفته شده است. در ایران، تاریخ شفاهی را می‌توان به دو دسته کلی تقسیم کرد که در این یادداشت با عنوان مقایسه تاریخ شفاهی رسمی (نهادها) با تاریخ شفاهی غیررسمی (مردمی، شخصی) بررسی می‌شوند.

ترجمه در تاریخ شفاهی و آسیب‌های احتمالی

حمید قزوینی

ترجمۀ متون قدمتی دیرینه دارد و از زمانی که انسان دایره ارتباطش را از محدودۀ اطراف خود گسترش داد، آغاز و روز به روز بر ابعاد آن افزوده شد. این کار نقش مهمی در رشد انسان و ارتقای زندگی او و شکل‌گیری تمدن‌های بشری داشته است. مترجمان نه تنها به تسهیل ارتباطات انسانی کمک کرده‌اند که موجب انتقال فرهنگ‌ها، ایده‌ها، علوم، هنر، ادبیات و دانش و معرفت در طول تاریخ شده‌اند. در واقع بدون مترجمان، بسیاری از پیشرفت‌های علمی و فرهنگی ممکن نبود.

نقش اشیا در روایت شفاهی

حمید قزوینی

فلاسفه هر چیزِ دارای وجود یا دارای قابلیت وجود را شیء (Object) می‌خوانند. این مفهوم می‌تواند در قالب‌های مادی، مفاهیم انتزاعی و حتی احساسات و تجربیات انسانی ظهور و بروز داشته باشد. به عبارت دیگر شیء به دامنه وسیعی از موجودات و پدیده‌ها اشاره دارد که هر کدام ویژگی‌ها و خصوصیاتی دارند و در صورت‌های مختلف قابل درک هستند.

مدیریت مصاحبه‌های تاریخ شفاهی

غلامرضا آذری خاکستر

یکی از مباحث اولیه و مهم در تاریخ شفاهی انتخاب موضوع «طرح تاریخ شفاهی» است. هر چند موضوعات تاریخ شفاهی متعدد و متنوع هستند ولی بهتر است، مصاحبه‌کنندگان در انتخاب موضوع چند اصل مهم را در نظر داشته باشند. نخست این‌که آیا موضوع مورد نظر قابلیت کار و پژوهش دارد؟ دیگر آن‌که آیا دسترسی به مصاحبه‌شوندگان دست اول در این موضوع وجود دارد؟