پاسخ کارشناسان به سؤالات تاریخ شفاهی

100 سؤال/19

بیان روایت‌های تاریخ شفاهی توسط زنان معمولاً همراه با جزئیات متفاوت‌تری نسبت به مردان است. مهم‌ترین تفاوت‌ها عبارت‌اند از: 1. نگاه دقیق و جزئی‌نگر زنان در ارائه روایت‌های تاریخی؛ به این معنا که زنان اغلب وقایع را با تمرکز بر ابعاد روزمره زندگی و رویدادها ارائه می‌دهند. 2. توانمندی در قصه‌گویی و انتقال تاریخ‌های خاندانی؛ زنان در بازگویی آداب و رسوم، سنت‌ها، آیین‌ها و حافظه خانوادگی نقش برجسته‌ای دارند و روایت‌های آنان در این حوزه‌ها بسیار قابل اعتناست.

پاسخ کارشناسان به سؤالات تاریخ شفاهی

100 سؤال/18

وقتی می‌پرسید آیا تاریخ شفاهی می‌تواند حامل اندیشه هم باشد یعنی اینکه در دل سؤال فرض گرفتید تاریخ شفاهی حامل اندیشه نیست، در حالی اگر تاریخ را علم بدانیم که هست، تاریخ شفاهی هم حتماً بخشی از علم تاریخ است و در ۱۷ سؤال‌های پیشین نشان داده شده که از جنبه‌های مختلف خردورزی و اندیشه‌ورزی و روش‌شناسی برخوردار است، فکر می‌کنم بهتر است در طراحی سؤال تجدیدنظر شود.

پاسخ کارشناسان به سؤالات تاریخ شفاهی

100 سؤال/17

از دغدغه‌های اصلی مورخان شناخت و فهم درست تاریخ بوده است. در این فرایند، به جهت توسعۀ دانش و تکثر موضوعات مورد مطالعۀ آن‌ها در دهه‌های اخیر، رویکرد «تاریخ فرهنگی» مطرح شد. در این شیوه بین‌رشته‌ای، از یافته‌ها و روش‌های علوم مرتبط به تاریخ استفاده می‌شود. این شاخه از دانش، به تاریخ و فرهنگ از پایین و دور از نخبگی سنتی می‌پردازد.

پاسخ کارشناسان به سؤالات تاریخ شفاهی

100 سؤال/16

تاریخ شفاهی و تاریخ رسمی دو رویکرد مکمل و در عین حال گاه انتقادی در فهم گذشته‌اند. تاریخ رسمی عمدتاً بر اسناد مکتوب، آرشیوهای دولتی و روایت‌های مسلط تکیه دارد و می‌کوشد تصویری منسجم و ساختاریافته از رویدادهای تاریخی ارائه دهد، اما ممکن است تجربه‌های زیسته و صداهای حاشیه‌ای را نادیده بگیرد. در مقابل، تاریخ شفاهی با تمرکز بر خاطرات و روایت‌های فردی، تاریخ را از پایین به بالا روایت می‌کند و ابعاد انسانی، عاطفی و روزمره رویدادها را آشکار می‌سازد.

پاسخ کارشناسان به سؤالات تاریخ شفاهی

100 سؤال/15

مهم‌ترین اصل صحیح در ویرایش متون تاریخ شفاهی، توجه به چند اصل اساسی است. نخست آن‌که لحن و بیان راوی باید حفظ شود؛ به این معنا که تدوین‌کننده و ویراستار تنها در حد ضرورت و برای رفع ابهام، تکرار یا نارسایی‌های زبانی در متن مداخله کنند. هرچند بسیاری از مصاحبه‌های تاریخ شفاهی بدون ویرایش، ناقص، پراکنده و گاه دارای روایت‌هایی خشک هستند، اما این مسئله مجوز دخل‌وتصرف گسترده در گفتار راوی نیست.

پاسخ کارشناسان به سؤالات تاریخ شفاهی

100 سؤال/14

مصاحبه تاریخ شفاهی از نظر هدف و ساختار تفاوت اساسی با دیگر مصاحبه‌ها اعم از خبری یا رسانه‌ای دارد. هدف اصلی در تاریخ شفاهی، ثبت و ضبط بخشی از یک روایت تاریخی بر پایۀ تجربه افراد در مسائلی است که جزو شاهدان یا مسببان وقایع محسوب می‌شوند. در این نوع مصاحبه‌ها، گفته‌های مصاحبه‌شونده به‌عنوان شاهد یا کنشگر تاریخی، به‌منزله سندی برای آینده تلقی می‌شود. به همین دلیل، زمان و مکان انجام مصاحبه نقش ویژه‌ای در ثبت اطلاعات دارد.

پاسخ کارشناسان به سؤالات تاریخ شفاهی

100 سؤال/13

پیش از ارزیابی روایت، باید احتمال سوگیری راوی سنجیده شود؛ زیرا پشیمانی از مدیریت گذشته، فراموشی، تغییر جایگاه اجتماعی یا میل به اثبات خود می‌تواند روایت را جهت‌دار کند. برای جلوگیری از تحریف، روایت باید مدیریت شود. راهکارها: ایجاد اطمینان خاطر درباره تصمیم‌های زمان واقعه، اصلاح خطاهای حافظه با گفت‌وگو و اطلاعات درست، یادآوری منزلت گذشته به فردی که اکنون جایگاه بالاتری دارد، توضیح بی‌طرفی کار برای کسی که جایگاهش کاهش یافته است...

پاسخ کارشناسان به سؤالات تاریخ شفاهی

100 سؤال/12

راستی‌آزمایی روایت‌های تاریخ شفاهی با موانعی روبه‌روست که از ماهیت حافظه‌ی انسانی و شرایط تولید روایت ناشی می‌شوند. حافظه پدیده‌ای ثابت و آرشیوی نیست، بلکه بازسازی‌شونده و متأثر از گذر زمان، گفتمان‌های مسلط، گفت‌وگوهای بعدی و موقعیت کنونیِ راوی است. گزینش‌گریِ آگاهانه یا ناخودآگاه، سکوت‌های معنادار و ادغامِ تجربه‌ها از مهم‌ترین چالش‌های اعتبارسنجیِ روایت‌ها به شمار می‌آیند.

پاسخ کارشناسان به سؤالات تاریخ شفاهی

100 سؤال/11

تاریخ شفاهی «استانداردپذیر» است، اما «قالب‌پذیرِ خشک» نیست. این دو تفاوتی ظریف دارند و بسیاری از دعواهای روش‌شناختی تاریخ شفاهی دقیقاً از همین‌جا آغاز می‌شود. تاریخ شفاهی از جنس «روایت انسانی» است؛ مادۀ خامش حافظه، تجربه زیسته، احساس، سکوت، مکث و حتی خطاست. اگر آن را مثل تاریخ رسمی یا مقاله دانشگاهی در قالب‌های صلب فرو ببریم، جانش را می‌گیریم؛ و اگر بگوییم چون انسانی است، قاعده‌ای ندارد، به خاطره‌نویسی بی‌ضابطه می‌رسیم.

پاسخ کارشناسان به سؤالات تاریخ شفاهی

100 سؤال/10

در حقوق مالکیت فکری، اصل بر این است که «پدیدآورنده» صاحب حق محسوب می‌شود و تاریخ شفاهی ذاتاً اثری مشترک و چندلایه است. در نبود قرارداد کتبی، راوی مالک حقوق ادبیِ گفتار و خاطره خود است؛ مصاحبه‌کننده مالک پرسش‌ها، طراحی مصاحبه و سهم خلاقانه‌اش در هدایت و ثبت گفت‌وگو است. تدوین‌گر فقط نسبت به افزوده‌های خلاقانه خود حق دارد، نه اصل روایت. فایل ضبط‌شده و محصول نهایی می‌تواند برای تهیه‌کننده نیز حق بهره‌برداری ایجاد کند.