پاسخ کارشناسان به سؤالات تاریخ شفاهی

100 سؤال/50

50. آیا کودکان و نوجوانان، راویانِ مناسبی برای پروژه‌های تاریخ شفاهی هستند؟

07 مهر 1405

از چند پژوهشگر و فعال حوزه‌ تاریخ شفاهی خواستیم دیدگاه خود را دربارۀ سؤالات تاریخ شفاهی بیان کنند. نام هر یک از شرکت‌کنندگان در ابتدای پاسخ‌ آنها آمده و متن تمام پاسخ‌ها تا پایان هفته در همین‌ درگاه منتشر خواهد شد. هدف از این طرح، گشودن دریچه‌های جدید به یک مسئله و ارتقای گفت‌وگوهای علمی در حوزۀ تاریخ شفاهی است.

در این طرح، شنبۀ هر هفته یک پرسش مطرح می‌شود و از کارشناسان می‌خواهیم تا پایان هفته دیدگاه خود را در قالب متنی کوتاه (حدود ۱۰۰ کلمه) ارائه کنند. تمامی پاسخ‌ها در کنار یکدیگر منتشر خواهند شد تا مخاطبان بتوانند دیدگاه‌ها را مقایسه و تحلیل کنند.

مطالب، نظرات فرستادگان است و لزوماً نظر سایت تاریخ شفاهی نیست. هرچند قرار است پاسخ‌ها بر اساس حدود ۱۰۰ کلمه باشند، اما برای رعایت ادب و ناقص نماندن بحث، در مواردی پاسخ‌های بیش از این اندازه نیز پذیرفته می‌شود.

این بار از کارشناسان تقاضا کردیم پاسخ سؤال را تا یکشنبه شب ارسال فرمایند تا همۀ پاسخ‌ها روز سه‌شنبه منتشر شود.

از درهم‌تنیدگی این پاسخ‌ها با بهره‌گیری از هوش مصنوعی، به نظریه‌هایی درباره تاریخ شفاهی رسیده‌ایم که در آینده‌ای نزدیک منتشر خواهد شد.

سؤال 50:

50. آیا کودکان و نوجوانان، راویانِ مناسبی برای پروژه‌های تاریخ شفاهی هستند؟

____________________________________________

پاسخ به سؤال 50:

غلامرضا آذری خاکستر

کودکان و نوجوانان، در بسیاری موارد، راویان مناسبی برای طرح‌های تاریخ شفاهی نیستند. این مسئله را می‌توان از چند منظر بررسی کرد. نخست، آنان ممکن است درک کامل و دقیقی از حوادث تاریخی نداشته باشند و برداشت‌هایشان بیشتر متأثر از شنیده‌ها و تجربه‌های محدود شخصی باشد. دوم، غلبه هیجانات و احساسات می‌تواند بر نحوه روایت و بازگویی رویدادها تأثیر بگذارد. سوم، کودکان و نوجوانان هنوز به سطح کافی از پختگی و تجربه برای ارائه روایتی منسجم و تحلیلی نرسیده‌اند. ازاین‌رو، در پروژه‌های تاریخ شفاهی، توجه به روایت معمرین، شاهدان مستقیم و افراد مطلع می‌تواند به ثبت دقیق‌تر و معتبرتر خاطرات و رویدادها کمک کند.

ابوالفتح مؤمن

راویان تاریخ شفاهی می‌توانند تمام افراد جامعه در سنین مختلف باشند که در یک واقعه تاریخی درگیر یا شاهد آن بوده‌اند. تاریخ شفاهی، متناسب با موضوع، جامعه هدف را انتخاب و برای جمع‌آوری داده‌های تاریخی، اجتماعی، سیاسی و فرهنگی یا انتقال تجارب زیسته و مدیریتی، با راویان مصاحبه می‌کند. بنابراین، کودکان و نوجوانان، به دلیل صمیمیت، صداقت و ذکر جزئیات در روایت رخدادها و دوربودن از ملاحظات سیاسی، می‌توانند راویان مناسبی در حوزه مطالعات باشند. بااین‌حال، مصاحبه‌گر باید با ویژگی‌ها، ادبیات و شرایط سنی آنان آشنا باشد و هنگام مصاحبه، هیجانات و احساسات این گروه را نیز در نظر بگیرد.

حسن بهشتی‌پور

کودکان و نوجوانان چون به سن رشد ۱۸ سالگی نرسیده‌اند، راویان مناسبی برای تاریخ شفاهی نیستند، اما نقش آنان در سه جایگاه ضرورت پیدا می‌کند: مصاحبه‌گر و هم‌پژوه، راوی تجربۀ زیستۀ خود در «زمان حال»، و در شرایطی که شاهد یک رویداد باشند. در این صورت، روایت او «داده» است، نه «حقیقت» مسلم، و باید با اسناد، عکس‌ها و روایت دیگران راستی‌آزمایی شود. از آنجا که صداقت با دقت یکی نیست، کودک ممکن است چیزی بگوید که رخ نداده باشد. بنابراین، تاریخ شفاهی کودکان با اخلاق، روان‌شناسی و حقوق کودک گره خورده و نیازمند طراحی پروژه، پرسش‌های غیرالقایی و حمایت است.

محمدمهدی عبدالله‌زاده

روانشناسان در مورد ویژگی‌های شخصیتی انسان در مراحل مختلف زندگی، ازجمله کودکی و نوجوانی، مطالعات انجام داده و یافته‌هایی ارائه داده‌اند. با توجه به اینکه هدف تاریخ شفاهی، ثبت و حفظ تجربه‌ها، خاطرات، برداشت‌ها و روایت‌های انسان‌ها از رویدادهای گذشته و تبدیل آنها به منبعی برای شناخت و پژوهش تاریخی است، کودکان و نوجوانان می‌توانند موضوعی برای پژوهش در تاریخ شفاهی باشند و، وابسته به موضوع، اهداف، سن و تجارب آنها، مصاحبه تاریخ شفاهی با آنها لازم است. هرچند در مصاحبه با آنان توجه به ویژگی‌های شخصیتی و رعایت اصولی مانند رضایت والدین و نزدیک‌بودن زمان وقوع تجارب ضرورت دارد.

سید محمدصادق فیض

تاریخ شفاهی، تاریخ رسمی نیست. با استناداتی که باید بر مصاحبه بار شود، صحت آن باید سنجیده شود. نقل کودکان از رخدادها و وقایع پوشش‌دهنده و تکمیل‌کننده وقایع است و همانند سایر مصاحبه‌ها نیازمند راستی‌آزمایی با اسناد و اقوال دیگر است. اما نکته مهم و حائز اهمیت، توجه به روح لطیف کودکان و نوجوانان است و نباید آنان را برای بیان خاطرات، تحت فشار روحی و عصبی گذاشت تا موارد ناخوشایند یا رازهای مگو را فاش کنند؛ چرا که روح و روان آنان را تحت تأثیر قرار خواهد داد و تا مدت‌ها و شاید برای همیشه، این موضوع برایشان آزاردهنده خواهد بود.

ابوالفضل حسن‌آبادی

درگیر کردن کودکان و نوجوانان در تاریخ شفاهی در دو محور اصلی کاربرد به‌عنوان ابزار آموزش و تقویت جایگاه دانش‌آموزان به‌عنوان راوی و تولیدکننده تاریخ مطرح بوده است. استفاده از تاریخ شفاهی در مدارس به سال ۱۹۶۶ برمی‌گردد که طی آن در پروژه فاکس‌فایر دانش‌آموزان سراغ سالمندان و افراد قدیمی جامعه محلی رفتند و با آنان درباره موضوعات مختلفی مانند سنت‌ها، مهارت‌ها، خانواده، محله، جنگ، مهاجرت و بلایای طبیعی و... مصاحبه کردند. در این حوزه تاریخ شفاهی به‌ویژه در دوره متوسطه، به‌عنوان یک روش یادگیری تاریخ و پژوهش محلی به کار گرفته شده و معمولاً کودکان و نوجوانان بیشتر در نقش مصاحبه‌گر و تولیدکننده تاریخ شفاهی ظاهر می‌شوند.

حمید قزوینی

کودکان و نوجوانان راویان مناسبی برای پروژه‌های تاریخ شفاهی نیستند و نباید در این زمینه تحت فشار گذاشت. اولاً حضورشان در قضایای سیاسی و اجتماعی با اراده خودشان نیست و کنش‌گر مستقیم نیستند. ثانیاً نگاه و روایت‌شان آمیخته با هیجان‌ها و عواطفی است که دائم تغییر می‌کند. ثالثاً شناخت کودکان ناقص و دور از واقعیت است؛ مثلاً وقتی ابعاد مکانی را تشریح می‌کنند و پس از سال‌ها به همان محل می‌روند، می‌بینند تصویر ذهنی‌شان با واقعیت تفاوت زیادی دارد. بنابراین نمی‌توان به روایت آنها اتکا کرد. در عین حال اگر خاطراتی از آن‌ها ضبط شد باید با دیگر منابع و روایت‌ها سنجید.

هوش مصنوعی

کودکان و نوجوانان راویان مناسبی برای تاریخ شفاهی هستند، به شرطی که هدف، ثبت تجربه‌های خودشان باشد، نه روایت تاریخ بزرگسالان. آنان می‌توانند زندگی روزمره، مدرسه، بازی، جنگ، مهاجرت و تغییرات اجتماعی را از دریچه نسلی خود روایت کنند. این روایت‌ها به تاریخ اجتماعی غنا می‌بخشند. اما محدودیت‌هایی وجود دارد: حافظه کوتاه‌مدت‌تر، تأثیرپذیری از بزرگسالان، سوگیری و مسائل اخلاقی. پس باید با رضایت آگاهانه، پرسش‌های ساده و فضایی امن انجام شود. (deepseek)

بله، کودکان و نوجوانان می‌توانند راویان مناسبی برای پروژه‌های تاریخ شفاهی باشند، به‌ویژه زمانی که موضوع پژوهش با تجربه زیسته، خانواده، مدرسه یا محیط اجتماعی آنان ارتباط دارد. روایت آنان می‌تواند جزئیاتی را آشکار کند که در روایت بزرگسالان کمتر دیده می‌شود؛ از احساسات و برداشت‌های روزمره تا شیوه مواجهه نسل جدید با تغییرات اجتماعی. بااین‌حال، سن، میزان درک، حافظه، توانایی بیان و شرایط روحی راوی باید در نظر گرفته شود. همچنین رعایت اصول اخلاقی، دریافت رضایت آگاهانه والدین و خود کودک، حفظ حریم خصوصی و پرهیز از پرسش‌های آسیب‌زا ضروری است. بنابراین، کودکان نه صرفاً موضوع پژوهش، بلکه می‌توانند راویانی مستقل و ارزشمند باشند. (chatgpt)

ما را در شبکه‌های اجتماعی دنبال کنید

         

اشتراک‌گذاری