نظریه‌هایی درباره تاریخ شفاهی به روایت هوش مصنوعی

نظریه دوم: بحران مشروعیت مرزیِ تاریخ شفاهی در نظام دانشگاهی

30 اردیبهشت 1405

تاریخ شفاهی، بیش از آنکه انباشتِ روایت باشد، میدانِ گفت‌وگوی روشمند میان حافظه، قدرت، اخلاق و بازنمایی است. در این میان، یکی از چالش‌های پژوهشگران این حوزه، عبور از «گزارش مصاحبه» به «ساختار نظری» است؛ پرسشی که هر متخصص، بنا بر تجربه و چارچوب فکری خود پاسخی متفاوت به آن می‌دهد.

اگر پاسخ‌های 13 نفر از متخصصان تاریخ شفاهی را ـ که در سایت تاریخ شفاهی به یک پرسش مشخص پاسخ داده‌اند ـ در اختیار هوش مصنوعی قرار دهیم، چه الگوها و تکرارهایی به دست خواهد آمد؟ آیا هوش مصنوعی صرفاً بازگوکنندۀ اتفاقِ ‌آرا است یا  از کثرتِ پاسخ‌ها به یک نظریه‌ خواهد رسید؟

برای یافتن نتیجه، پاسخ‌های متخصصان را با کمک هوش مصنوعی DeepSeek تحلیل کردیم و به نظریه‌هایی رسیدیم.

از این پس نظریه‌های استخراج شده توسط هوش مصنوعی بر اساس پاسخ‌های متخصصان، به ترتیب خواهد آمد تا باب جدیدی در نظریه‌پردازی با موضوع تاریخ شفاهی گشوده شود.

■

نظریه دوم: بحران مشروعیت مرزیِ تاریخ شفاهی در نظام دانشگاهی

هرچه دانشگاهیان بر معیارهای سنتی اعتبار علمی (قدمت زمانی منابع، اصالت مکتوب، فاصله از رویداد و روش‌های کمّی) تأکید می‌ورزند، تاریخ شفاهی به دلیل اتکا به حافظه فردی، ذهنیت‌گرایی، نبودِ فاصله زمانی کافی و دشواری راستی‌آزمایی، در «منطقه مرزی» میان علم و غیرعلم قرار می‌گیرد؛ از این رو، بی‌میلی دانشگاهیان نه ناشی از ذات تاریخ شفاهی، بلکه حاصل «بحران مشروعیت نهادی» آن در نظامی است که هنوز چارچوب ارزیابی، ساختار آموزشی و معیارهای ارتقای متناسب با این حوزه را تولید نکرده است.

پیش‌زمینه نظری:

این نظریه بر مبنای پاسخِ ۱۳ متخصص تاریخ شفاهی (غلامرضا آذری خاکستر، محمدمهدی بهداروند، حسن بهشتی‌پور، ابوالفضل حسن‌آبادی، حسین زنجانی، فاضل شیرزاد، محمدمهدی عبدالله‌زاده، غلامرضا عزیزی، سید محمدصادق فیض، حمید قزوینی، جعفر گلشن روغنی، محمدمحسن مصحفی و شفیقه نیک‌نفس) به پرسش «علت عدم استقبال دانشگاهیان از تاریخ شفاهی چیست؟» به دست آمده است؛ تکرار مفاهیمی چون «نگاه سنتی به منابع مکتوب»، «نبود رشته مستقل دانشگاهی»، «ضعف روش‌شناسی در آموزش»، «مقاومت در برابر تغییر»، «دشواری راستی‌آزمایی روایت‌ها» و «تأکید بر فاصله زمانی پنجاه ساله» در این پاسخ‌ها، هوش مصنوعی را به الگویی که مطالعه کردید رسانده است.

برای مشاهدۀ پاسخ‌های اولیه متخصصان به این پرسش، اینجا را کلیک کنید.