نقدی بر سؤال 41 تاریخ شفاهی

حسن بهشتی‌پور

سایت تاریخ شفاهی، مطابق روال هر هفته، سؤال شمارۀ ۴۱ تاریخ شفاهی را برای کارشناسان این حوزه ارسال کرد و از آنان خواست پاسخ خود را در ۱۰۰ کلمه ارائه دهند. در این میان، آقای حسن بهشتی‌پور، از فعالان و صاحب‌نظران تاریخ شفاهی، به سؤال مذکور اشکالی وارد دانستند. یادداشت پیشِ رو، شرح ایراد و نگاه انتقادی این کارشناس به پرسش هفتۀ اخیر است.

به جای بهاریه

بهار در سایه جنگ

محیا حافظی

در سال‌های گذشته، نوشتن بهاریه برای آغاز سال نو بیشتر با امید، تجدید حیات طبیعت و نو شدن روزگار همراه بود. بهار همواره یادآور بازگشت زندگی و آرامش پس از سرمای زمستان بود. اما امسال، در واپسین روزهای اسفند، حال و هوای دیگری بر سرزمین ما سایه انداخته است.

در مسیری که او راهنما بود

مردی که به خاطره‌نگاری و انتشار خاطرات دوران مبارزات انقلاب اسلامی و دفاع مقدس به عنوان ضرورتی تاریخی و رسالتی دینی و ملی می‌نگریست، دوستدارانش را با خاطرات شیرینی که از او دارند، ترک گفت و در سفری عرفانی و ابدی به دیدار معبود شتافت.

مقایسه تاریخ شفاهی رسمی (نهادها) با تاریخ شفاهی غیررسمی (مردمی، شخصی)

محمدمهدی بهداروند

تاریخ شفاهی به عنوان روشی بی‌واسطه و انسانی برای ثبت وقایع و تجربه‌های تاریخی، طی چند دهه اخیر اهمیت فزاینده‌ای یافته است. این روش به پژوهشگران امکان می‌دهد صدای کسانی شنیده شود که در تاریخ رسمی کمتر جای داشته‌اند یا روایت‌هایشان نادیده گرفته شده است. در ایران، تاریخ شفاهی را می‌توان به دو دسته کلی تقسیم کرد که در این یادداشت با عنوان مقایسه تاریخ شفاهی رسمی (نهادها) با تاریخ شفاهی غیررسمی (مردمی، شخصی) بررسی می‌شوند.

ترجمه در تاریخ شفاهی و آسیب‌های احتمالی

حمید قزوینی

ترجمۀ متون قدمتی دیرینه دارد و از زمانی که انسان دایره ارتباطش را از محدودۀ اطراف خود گسترش داد، آغاز و روز به روز بر ابعاد آن افزوده شد. این کار نقش مهمی در رشد انسان و ارتقای زندگی او و شکل‌گیری تمدن‌های بشری داشته است. مترجمان نه تنها به تسهیل ارتباطات انسانی کمک کرده‌اند که موجب انتقال فرهنگ‌ها، ایده‌ها، علوم، هنر، ادبیات و دانش و معرفت در طول تاریخ شده‌اند. در واقع بدون مترجمان، بسیاری از پیشرفت‌های علمی و فرهنگی ممکن نبود.

نقش اشیا در روایت شفاهی

حمید قزوینی

فلاسفه هر چیزِ دارای وجود یا دارای قابلیت وجود را شیء (Object) می‌خوانند. این مفهوم می‌تواند در قالب‌های مادی، مفاهیم انتزاعی و حتی احساسات و تجربیات انسانی ظهور و بروز داشته باشد. به عبارت دیگر شیء به دامنه وسیعی از موجودات و پدیده‌ها اشاره دارد که هر کدام ویژگی‌ها و خصوصیاتی دارند و در صورت‌های مختلف قابل درک هستند.

مدیریت مصاحبه‌های تاریخ شفاهی

غلامرضا آذری خاکستر

یکی از مباحث اولیه و مهم در تاریخ شفاهی انتخاب موضوع «طرح تاریخ شفاهی» است. هر چند موضوعات تاریخ شفاهی متعدد و متنوع هستند ولی بهتر است، مصاحبه‌کنندگان در انتخاب موضوع چند اصل مهم را در نظر داشته باشند. نخست این‌که آیا موضوع مورد نظر قابلیت کار و پژوهش دارد؟ دیگر آن‌که آیا دسترسی به مصاحبه‌شوندگان دست اول در این موضوع وجود دارد؟

روایت شفاهی؛ پنجره‌ای زنده به گفتمان فرهنگی

فاضل شیرزاد

روایت شفاهی، شرحی دست ‌اول از زندگی افراد و دریچه‌ای منحصربه‌فرد به دنیای تجربه‌های انسانی است. هر روایت، علاوه‌بر این‌که داستانی از زندگی شخصی یک فرد را بازگو می‌کند، حامل ارزش‌ها، باورها، هنجارها و حتی تضادهای فرهنگی یک جامعه است. ، روایات شفاهی تنیده‌ای از اندیشه‌ها، احساسات و تجربه‌های زیستی‌اند و قابلیت بازتاب عمیق فرهنگ عمومی و گفتمان غالب در جامعه را دارند.

سه‌گانه ارکان تاریخ شفاهی؛

واکاوی مفهوم «زمان»، «مکان» و «راوی» در فرآیند مصاحبه

حسین نصرالله زنجانی

تاریخ شفاهی به مثابه روش پژوهشی، تنها گردآوری داده نیست، بلکه فرآیندی است برای خلق سند تاریخی. هستۀ اصلی این روش، مصاحبه است. کیفیت مصاحبه به درک مصاحبه‌گر از سه مفهوم به هم‌پیوستۀ راوی، زمان و مکان وابسته است. این سه عنصر، مثلثی را تشکیل می‌دهند که هر ضلع آن بر دو ضلع دیگر اثر می‌گذارد و روایتی که تولید می‌شود، حاصل تعاملِ هر سه است.

یادداشتِ وارده

زبان و سبک گفتار در روایت‌های شفاهی

فاضل شیرزاد

ثبت روایت‌های شفاهی از روزگار جنگ، نه صرفاً به مثابه ثبت مجموعه‌ای از رویدادها، که همچون پاسداری از میراثی زنده و گرانبهاست؛ میراثی که در تار و پود آن، خاطرات، تجربه‌ها، فرهنگ و باورهای مردانی نهفته است که در کوران حوادث، روح و جان خویش را در راه میهن نثار کردند. این روایت‌ها فراتر از گزارش عملیات‌ها و رخدادهای نظامی‌اند...